İnsanın Kendi Zihnine Mahkûmiyeti “İnsanlar gerçeğe karşı kördür. Sadece görmek istediklerini görürler. Kendi zihinlerinin hapishanesinde tutsaktırlar. Oysa yapmaları gereken tek şey bakış açılarını değiştirmektir. İşte o zaman gerçeği kavrayabilirler.”
İnsanın en büyük yanılgısı, gördüğü her şeyin gerçek, düşündüğü her şeyin doğru olduğuna inanmasıdır.
Oysa insan çoğu zaman gerçeği değil, kendi gerçeğini görür.
İnanmak istediğine inanır, duymak istediğini duyar. İşine geleni hatırlar, işine gelmeyeni unutur. Kendi düşüncesini doğrulayan en küçük ayrıntıyı büyütürken, onu çürüten apaçık gerçekleri görmezden gelir.
Üstelik bütün bunları yaparken kendisini son derece objektif ve haklı zanneder.
Asıl körlük, gözlerin görmemesi değil, zihnin gördüğünü kabul etmemesidir.
Zihnin Görünmeyen Hapishanesi
Bir insanı dört duvar arasına kapattığınızda tutsak olduğunu bilir. Peki ya kendi düşüncelerinin, önyargılarının ve korkularının içine hapsolmuşsa?
İşte bu çok daha tehlikeli bir esarettir.
Çünkü zihninin hapishanesinde yaşayan insan, çoğu zaman kendisini özgür zanneder.
Başkalarını kolaylıkla yargılar ama kendi yargılarını sorgulamaz. Bir düşünceye öylesine bağlanır ki onu değiştirmeyi yenilgi olarak görür.
Çünkü bazı insanlar için haklı çıkmak, gerçeği öğrenmekten daha değerlidir.
Psikolojide buna ilişkin bir kavram vardır: Doğrulama yanlılığı.
İnsan, inandıklarını destekleyen bilgileri kabul etmeye, tersini gösterenleri ise reddetmeye eğilimlidir.
Sevdiğimiz insanların hatalarına bahaneler bulurken, sevmediklerimizin doğrularında bile kusur ararız. Kendi tarafımızın yanlışlarını savunur, karşı tarafın en küçük hatasını büyütürüz.
Oysa gerçek, bizim kimi sevdiğimize, hangi gruba ait olduğumuza veya neye inanmak istediğimize göre değişmez.
Gerçek, bizim düşüncelerimize uyum sağlamak zorunda değildir.
En Büyük Mücadele Kendimizle
İnsan başkalarının yanlışlarını ne kadar kolay görür!
Başkalarının kibirlerini, çıkar ilişkilerini, bencilliklerini hemen fark eder.
Peki kendi yanlışlarımızı?
Kendi çıkarlarımız söz konusu olduğunda ne kadar adil kalabiliyoruz? Kendi düşüncemize ters düşen bir gerçekle karşılaştığımızda onu anlamaya mı çalışıyoruz, yoksa reddetmek için bahane mi arıyoruz?
Çoğu zaman bizi eleştirenlerden uzaklaşır, bizi onaylayanlara yaklaşırız.
Çünkü onaylanmak rahatlatır, sorgulanmak rahatsız eder.
Oysa insanı geliştiren, sürekli haklı olduğunu söyleyenler değil, gerektiğinde yanlışını gösterebilenlerdir.
Bilgelik, her şeyi bildiğini düşünmek değil, yanılıyor olabileceğini kabul edebilmektir.
Bakış Açısını Değiştirmek Yenilgi Değildir
Toplumumuzda düşüncesini değiştiren insan bazen tutarsızlıkla suçlanır.
Oysa dün sahip olduğu bilgiden daha fazlasını bugün öğrenen bir insan, neden hâlâ dün düşündüğü gibi düşünmek zorunda olsun?
Yeni bilgiler karşısında fikrini değiştirmek zayıflık değil, düşünsel cesarettir.
Asıl tutarsızlık, yanlış olduğunu gördüğümüz bir düşünceyi sırf geçmişte savunduğumuz için savunmaya devam etmektir.
İnsan bazen durmalı, bir adım geri çekilmeli ve kendisine şu soruyu sorabilmelidir:
“Ya ben yanılıyorsam?”
İşte bu soru, zihnin hapishanesine açılan ilk kapıdır.
Gerçeği Görmek Cesaret İster
Gerçek bazen rahatsız eder. İnandığımız insanları, savunduğumuz düşünceleri, hatta kendimizi yeniden değerlendirmemizi gerektirir.
Belki de bu yüzden bazı insanlar gerçeği öğrenmek yerine, kendi inançlarının güvenli dünyasında yaşamayı tercih eder.
Ama gerçeği reddetmek onu ortadan kaldırmaz.
Bir yanlışı sürekli tekrarlamak onu doğru yapmaz. Bir yalanın binlerce kişi tarafından benimsenmesi, onu gerçeğe dönüştürmez.
Gerçek, çoğunluğun alkışına ihtiyaç duymaz.
Bugün hepimiz özgür düşündüğümüzü sanıyoruz. Oysa kendi düşüncemize aykırı bir fikri dinlemeye tahammül edemiyorsak ne kadar özgürüz?
Zihinsel özgürlük, her istediğimize inanmak değil, inandığımız şeyleri de sorgulayabilmektir.
Son Söz
Belki de hayatımızda yapmamız gereken en büyük değişiklik, başkalarının düşüncelerini değiştirmeye çalışmadan önce kendi bakış açımızı sorgulamaktır.
Çünkü insan bazen gerçeği göremediği için değil, gördüğü gerçeği kabul etmek istemediği için kördür.
Gözlerini açmak kolaydır. Zihnini açmak ise cesaret ister.
Unutmayalım: İnsanın en büyük hapishanesi, duvarları olmayan ama kapısını açmaya cesaret edemediği kendi zihnidir.
Ve belki de gerçek aydınlanma, insanın kendisine şu soruyu sorabildiği gün başlar:
“Ben gerçekten gerçeği mi görüyorum, yoksa yalnızca görmek istediğim dünyaya mı bakıyorum?”
