Dürüstlüğün saflık, kurnazlığın zekâ sayıldığı bir toplumda neyi kaybediyoruz?
Bir zamanlar insanlara iyi, dürüst, vicdanlı ve onurlu olmak öğütlenirdi. Başarı yalnızca ne kadar kazandığınızla değil, nasıl kazandığınızla da ölçülürdü. İnsanların sözüne güvenilmesi, karakter sahibi olması ve başını yastığa huzurla koyabilmesi önemliydi.
Bugün ise sanki ölçüler değişti.
Dolandırıcılığa kurnazlık, çıkarcılığa beceri, insanları kullanmaya zekâ deniliyor. Başkasının hakkını çiğneyerek yükselenler başarılı, ilkelerinden taviz vermeyenler ise çoğu zaman saf olarak görülüyor.
Üstelik bu anlayış yalnızca bireylerle sınırlı değil. İş hayatında, siyasette, ticarette, hatta günlük ilişkilerimizde bile benzer bir tabloyla karşılaşıyoruz.
Artık çoğu zaman bir insanın ne kadar dürüst olduğuna değil, ne kadar güçlü olduğuna; ne kadar haklı olduğuna değil, arkasında kaç kişinin bulunduğuna bakılıyor.
Kalabalık olmak haklı olmakla, güçlü olmak da doğru olmakla karıştırılıyor.
Oysa bir yanlışın binlerce kişi tarafından savunulması, onu doğru yapmaz. Bir haksızlığın güçlü insanlar tarafından gerçekleştirilmesi de onu meşru kılmaz.
Asıl düşündürücü olan ise bütün bunlara giderek alışmamız.
Eskiden ayıplanan davranışlar bugün normal karşılanıyor. Hatta bazıları takdir ediliyor. İnsanlar artık yanlışın kendisini değil, o yanlışı yapanın yakalanıp yakalanmadığını sorguluyor.
Dürüst insanın neden kaybettiğini konuşuyoruz ama dürüstlüğün neden kaybettirildiğini yeterince sorgulamıyoruz.
Çünkü mesele yalnızca bireysel ahlak meselesi değil.
Eğer bir toplumda liyakat yerine yakınlık, emek yerine fırsatçılık, dürüstlük yerine kurnazlık ödüllendiriliyorsa orada ahlaki değerlerin aşınması kaçınılmaz hâle gelir.
İnsanlar zamanla şu soruyu sormaya başlar:
“Ben doğru davranarak kaybediyorsam, yanlış yapanlar da kazanıyorsa neden dürüst kalayım?”
İşte bir toplum için en tehlikeli kırılma noktası budur.
Çünkü ahlakın çöküşü, kötü insanların çoğalmasıyla değil, iyi insanların doğruluğa olan inancını kaybetmesiyle derinleşir.
Elbette geçmişte herkes dürüst değildi, bugün de herkes çıkarcı değil. Her dönemde iyiler de vardı, kötüler de. Ancak toplumların niteliğini belirleyen, hangi davranışları örnek gösterdikleri ve hangilerine karşı tavır aldıklarıdır.
Bugün yeniden düşünmemiz gereken şey tam da budur.
Çocuklarımıza yalnızca başarılı olmayı değil, başarıya hangi yollarla ulaşmaları gerektiğini de öğretmeliyiz. İş hayatında sadece kazancı değil, etik ilkeleri de önemsemeliyiz. Yanlış yapanı, gücü ve makamı ne olursa olsun eleştirebilmeliyiz.
Ve belki de en önemlisi, dürüst insanları yalnız bırakmamalıyız.
Çünkü ahlak, yalnızca kişisel bir erdem değil, toplumun birbirine güvenerek yaşayabilmesinin temelidir.
Güvenin kaybolduğu yerde ticaret de hukuk da adalet de insan ilişkileri de yara alır.
Sonuçta bir toplumun gerçek başarısı, kaç zengin veya güçlü insan yetiştirdiğiyle değil; ne kadar adil, güvenilir ve onurlu bir yaşam kurabildiğiyle ölçülmelidir.
Unutmayalım:
Kurnazlık insana kısa vadede kazandırabilir. Ama dürüstlüğün kaybettiği bir toplumda, uzun vadede herkes kaybeder.
Ve asıl soru şudur:
Biz gerçekten başarılı insanlardan oluşan bir toplum mu olmak istiyoruz, yoksa bedeli ne olursa olsun kazanmayı başarı sayan bir kalabalığa mı dönüşüyoruz?